تأثیر افشای مسئولیت اجتماعی اختیاری بر هزینه سرمایه با نقش تعدیل‎گری بیش‌اعتمادی مدیرعامل در شرکت‎های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار، گروه حسابداری، دانشکدۀ اقتصاد، مدیریت و حسابداری، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

2 استادیار، گروه حسابداری، دانشکدۀ اقتصاد، مدیریت و حسابداری، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

3 کارشناس ارشد مدیریت کسب‌وکار، دانشکدۀ اقتصاد، مدیریت و حسابداری، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

چکیده

هدف: مدیران عامل با اعتمادبه‌نفس بیش‌ازحد معمولاً توانایی‌های خود را بیش از حد واقعی ارزیابی می‌کنند، تصمیمات پرریسک‌تری اتخاذ می‌نمایند و منابع مالی شرکت را به سمت پروژه‌های سودآور و کوتاه‌مدت هدایت می‌کنند. این رفتار می‌تواند باعث کاهش تمایل آنان به سرمایه‌گذاری در فعالیت‌های مسئولیت اجتماعی شرکتی (CSR) شود که ماهیت بلندمدت و غیرمالی دارند. از سوی دیگر، مسئولیت اجتماعی شرکتی و افشای داوطلبانه آن می‌تواند با بهبود تصویر شرکت، افزایش اعتماد سرمایه‌گذاران، و کاهش عدم‌تقارن اطلاعاتی منجر به کاهش هزینه سرمایه گردد. در چنین شرایطی، بیش‌اعتمادی مدیرعامل ممکن است در این رابطه نقش دوگانه‌ای ایفا کند. بر همین اساس، هدف این پژوهش بررسی تأثیر افشای مسئولیت اجتماعی اختیاری شرکتی بر هزینه سرمایه و تحلیل نقش تعدیل‌گر بیش‌اعتمادی مدیرعامل در شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران است.
روش: پژوهش حاضر ازنظر هدف، کاربردی و ازنظر روش، توصیفی–همبستگی است. جامعه آماری شامل شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران طی سال‌های ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۲ بوده و پس از اعمال معیارهای غربال‌گری، ۱۳۵ شرکت (معادل ۱۰۸۰ شرکت–سال) انتخاب شد. داده‌ها از صورت‌های مالی حسابرسی‌شده و گزارش‌های تفسیری مدیریت استخراج شد. افشای مسئولیت اجتماعی با استفاده از چارچوب KLD در چهار بعد روابط کارکنان، جامعه، محصول و محیط‌زیست سنجیده شد و بر اساس میزان اختیاری یا غیراختیاری بودن فعالیت‌ها به دو بخش تفکیک گردید. بیش‌اعتمادی مدیرعامل با شاخص سرمایه‌گذاری بیش از حد بر مبنای مدل رشد دارایی‌ها نسبت به رشد فروش اندازه‌گیری شد. هزینه سرمایه نیز بر اساس میانگین موزون هزینه بدهی و حقوق صاحبان سهام محاسبه گردید. داده‌ها با بهره‌گیری از مدل رگرسیون داده‌های ترکیبی و با کنترل اثر صنعت و سال تحلیل شدند.
یافته‌ها: نتایج تحلیل‌ها نشان داد که افشای مسئولیت اجتماعی شرکتی رابطه منفی و معناداری با هزینه سرمایه دارد؛ به‌طوری‌که افزایش سطح افشای مسئولیت اجتماعی، موجب کاهش هزینه تأمین مالی شرکت‌ها می‌شود. تفکیک مسئولیت اجتماعی به دو نوع اختیاری و غیراختیاری نیز بیانگر آن بود که هر دو نوع افشا باعث کاهش هزینه سرمایه می‌شوند، اما اثر افشای اختیاری قوی‌تر و از لحاظ آماری معنادارتر است. افزون بر این، نقش تعدیل‌گر بیش‌اعتمادی مدیرعامل تأیید شد؛ به این معنا که بیش‌اعتمادی مدیرعامل اثر منفی افشای اختیاری مسئولیت اجتماعی بر هزینه سرمایه را تقویت می‌کند. در مقابل، این ویژگی رفتاری در رابطه میان افشای غیراختیاری و هزینه سرمایه تأثیر معناداری ندارد. این یافته نشان می‌دهد که ویژگی‌های شخصیتی مدیرعامل می‌توانند اثربخشی افشاهای داوطلبانه را در بهبود شرایط تأمین مالی شرکت‌ها افزایش دهند.
نتیجه‌گیری: بر اساس نتایج، شرکت‌هایی که در زمینه مسئولیت اجتماعی عملکرد شفاف‌تر و داوطلبانه‌تری دارند، از هزینه سرمایه پایین‌تری برخوردارند؛ زیرا افشای گسترده‌تر CSR، عدم‌تقارن اطلاعاتی را کاهش داده و اعتماد سرمایه‌گذاران را تقویت می‌کند. این امر سبب می‌شود سرمایه‌گذاران نرخ بازده مورد انتظار خود را کاهش دهند و هزینه تأمین مالی شرکت کمتر شود. همچنین، بیش‌اعتمادی مدیرعامل در این رابطه نقش مهمی دارد. این ویژگی رفتاری، هرچند ممکن است منجر به تصمیمات پرریسک شود، اما در حضور افشای داوطلبانه و مؤثر CSR می‌تواند پیام مثبتی از اعتماد مدیریت به توانایی و پایداری شرکت به بازار منتقل کند و به‌صورت غیرمستقیم هزینه سرمایه را کاهش دهد.
نوآوری: نوآوری اصلی پژوهش در تمرکز بر ویژگی‌های رفتاری مدیران عامل، به‌ویژه بیش‌اعتمادی، به‌عنوان عامل توضیح‌دهنده تفاوت در اثرگذاری افشای اختیاری مسئولیت اجتماعی بر هزینه سرمایه است. این مطالعه با ترکیب دو حوزه مالی رفتاری و افشای غیرمالی، دیدگاهی جدید نسبت به چگونگی تأثیر رفتار مدیران بر تصمیمات تأمین مالی ارائه می‌دهد. از منظر کاربردی، یافته‌ها بیانگر آن است که شرکت‌ها باید سیاست‌های افشای داوطلبانه مسئولیت اجتماعی را در دستور کار قرار دهند و گزارش‌های CSR خود را به‌صورت شفاف، منظم و با تأکید بر جنبه‌های اجتماعی و محیط‌زیستی تدوین کنند. همچنین، نهادهای ناظر و سرمایه‌گذاران نهادی می‌توانند از شاخص‌های رفتاری مدیران، نظیر بیش‌اعتمادی، در ارزیابی اعتبار افشاهای شرکتی و پیش‌بینی هزینه سرمایه بهره گیرند. این پژوهش می‌تواند مبنایی برای تحقیقات آتی در زمینه ترکیب ویژگی‌های شخصیتی مدیران و سازوکارهای افشای اطلاعات غیرمالی در بازارهای نوظهور باشد.

کلیدواژه‌ها


اخگر، محمد امید و زاهددوست، حمزه (1399). هزینه سرمایه، گردش مدیرعامل و فرصت‌های سرمایه‌گذاری. مطالعات تجربی حسابداری مالی، 17(67)، 125-152.
اکبری، محسن، قاسمی شمس، معصومه و هوشمند، فاطمه (1395). بررسی تأثیر اعتمادبه‌نفس بیش از حد مدیران بر مسئولیت اجتماعی. پژوهش‌نامه مدیریت تحول، 8(51)، 106-131.
ایمانی، حمیدرضا (1399). نقش مالکیت مدیران در رابطه بین افشای مسئولیت اجتماعی و اخلاقی شرکت‌ها و هزینه سرمایه. اخلاق در علوم و فناوری، 15(3)، 131-137.
جفائی رهنی، منیر و صالحی، یگانه (1403). اثر تعدیل‌گر کیفیت کنترل داخلی بر رابطه بین افشای اختیاری و هزینه سرمایه. دهمین کنفرانس بین‌المللی و ملی مطالعات مدیریت، حسابداری و حقوق، تهران.
حساس یگانه یحیی، باباجانی، جعفر، تقوی فرد، محمد تقی و آرین پور، آرش (1397). تحلیل عملکرد پایدار زیست‌محیطی و تأثیر آن بر هزینه سرمایه شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران. دوفصلنامه علمی حسابداری ارزشی و رفتاری، 3(5)، 1-39.
خواجوی، محمدحسن، مرادی، مجید و خوشکار، فرزین (1400). تأثیر بیش‌اعتمادی مدیران و مسئولیت‌پذیری اجتماعی بر هزینه سرمایه. شباک، 7(5)، 83-92.
رحمانیان کوشککی، عبدالرسول و ایمان روی، زهرا (1400). تأثیر اعتماد به نفس بیش از حد مدیر عامل بر مسئولیت‌پذیری اجتماعی شرکت‌ها با نقش تعدیل‌گر مالکیت نهادی در شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران. حسابداری و منافع اجتماعی، 11(3)، 49-68.
ریاحی درچه، فرشید و ترابی، ایرج (1403). تأثیر بیش‌اعتمادی مدیران بر تغییر طبقه‌بندی هزینه‌ها: نقش تعدیل‌گر قابلیت مقایسه صورت‌های مالی. نشریه پژوهش‌های حسابداری مالی، 16(1)، 109-130.
شقاقی، محدثه و مشایخ، شهناز (1402). رابطه بین بیش‌اعتمادی مدیریت، مسئولیت‌پذیری اجتماعی، عملکرد شرکت و محدودیت‌های مالی. پژوهش‌های حسابداری مالی و حسابرسی، 15(4)، 79-106.
محمدحسینی، کامران (1400). کیفیت افشای مسئولیت اجتماعی و هزینه سرمایه شرکت. دومین کنفرانس بین‌المللی چالش‌ها و راهکارهای نوین در مهندسی صنایع و مدیریت و حسابداری، دامغان.
معدنی‌پور، مسعود و سعیدی، مژگان (1401). تأثیر مشترک بیش‌اعتمادی مدیرعامل و مسئولیت اجتماعی شرکت بر هزینه سرمایه سهام. فصلنامه مطالعات نوین کاربردی در مدیریت، اقتصاد و حسابداری، 5(2)، 126-141.
موسوی، سیده زهرا و عظیمی آشتیانی، نرگس (1400). بررسی نقش تعدیلی مالکیت دولت بر رابطه بین کیفیت افشای مسئولیت اجتماعی و هزینه سرمایه شرکت. دومین کنفرانس بین‌المللی چالش‌ها و راهکارهای نوین در مهندسی صنایع و مدیریت و حسابداری، دامغان.
Ahmed, A. S., & Duellman, S. (2013). Managerial overconfidence and accounting conservatism. Journal of Accounting Research, 51(1), 1–30.
Akbari, M., Ghasemi Shams, M., & Houshmand, F. (2016). The impact of managerial overconfidence on corporate social responsibility. Research in Transformation Management, 8(51), 106–131. [In Persian]
Akhgar, M. O., & Zaheddoust, H. (2020). Cost of capital, CEO turnover, and investment opportunities. Empirical Studies in Financial Accounting, 17(67), 125–152. [In Persian]
Bailey, W., Karolyi, G. A., & Salva, C. (2006). The economic consequences of increased disclosure: Evidence from international cross-listings. Journal of Financial Economics, 81(1), 175–213.
Ben-David, I., Graham, J. R., & Harvey, C. R. (2013). Managerial miscalibration. The Quarterly Journal of Economics, 128(4), 1547–1584.
Bhandari, G., & Deaves, R. (2006). The demographics of overconfidence. Journal of Behavioral Finance, 7(1), 5–11.
Brown, R., & Sarma, N. (2007). CEO overconfidence, CEO dominance and corporate acquisitions. Journal of Economics and Business, 59(5), 358–379.
Cahan, S. F., De Villiers, C., Jeter, D. C., Naiker, V., & Van Staden, C. J. (2015). Are CSR disclosures value relevant? Cross-country evidence. European Accounting Review, 25(3), 1–33.
Carroll, A. B. (1991). The pyramid of corporate social responsibility: Toward the moral management of organizational stakeholders. Business Horizons, 34(4), 39–48.
Chatterji, A. K., Levine, D. I., & Toffel, M. W. (2009). How well do social ratings actually measure corporate social responsibility? Journal of Economics & Management Strategy, 18(1), 125–169.
Cheung, A., & Pok, W. C. (2019). Corporate social responsibility and provision of trade credit. Journal of Contemporary Accounting & Economics, 15(3), 100159.
Cho, S. Y., Lee, C., & Pfeiffer Jr., R. J. (2013). Corporate social responsibility performance and information asymmetry. Journal of Accounting and Public Policy, 32(1), 71–83.
Dhaliwal, D. S., Li, O. Z., Tsang, A., & Yang, Y. G. (2011). Voluntary nonfinancial disclosure and the cost of equity capital: The initiation of corporate social responsibility reporting. Accounting Review, 86(1), 59–100.
El Ghoul, S., Guedhami, O., Kwok, C. Y., & Mishra, D. (2011). Does corporate social responsibility affect the cost of capital? Journal of Banking & Finance, 35(9), 2388–2406.
Goel, A. M., & Thakor, V. J. (2008). Overconfidence, CEO selection, and corporate governance. Journal of Finance, 63, 2737–2784.
Gonçalves, T. C., Dias, J., & Barros, V. (2022). Sustainability performance and the cost of capital. International Journal of Financial Studies, 10(3), 63.
Gregory, A., Whittaker, J., & Yan, X. (2016). Corporate social performance, competitive advantage, earnings persistence and firm value. Journal of Business Finance & Accounting, 43(1), 3–30.
Hambrick, D. C., & Mason, P. (1984). Upper echelons: The organization as a reflection of its top managers. Academy of Management Review, 9(2), 193–206.
Hassas Yeganeh Yahya, B., Babajani, J., Taghavi Fard, M. T., & Arinpour, A. (2018). Analysis of environmental sustainability performance and its impact on the cost of capital of listed companies in Tehran Stock Exchange. Accounting Value and Behavioral Science, 3(5), 1–39. [In Persian]
He, Y., Chen, C., & Hu, Y. (2019). Managerial overconfidence, internal financing, and investment efficiency: Evidence from China. Research in International Business and Finance, 47, 501–510.
Hong, N. T. H. (2024). Does corporate reputation still affect the cost of equity in an emerging market? Evidence from managerial overconfidence. Global Business & Finance Review, 29(5), 19–32.
 
Hribar, P., & Yang, H. (2016). CEO overconfidence and management forecasting. Contemporary Accounting Research, 33(1), 204–227.
Imani, H. (2020). The role of managerial ownership in the relationship between corporate social and ethical disclosure and cost of capital. Ethics in Science and Technology, 15(3), 131–137. [In Persian]
Jafaei Rahni, M., & Salehi, Y. (2024). The moderating effect of internal control quality on the relationship between voluntary disclosure and cost of capital. 10th International and National Conference on Management, Accounting and Law, Tehran. [In Persian]
Kelley, K. J., Hemphill, T. A., & Thams, Y. (2019). Corporate social responsibility, country reputation and corporate reputation: A perspective on the creation of shared value in emerging markets. Multinational Business Review, 27(2), 178–197.
Khajavi, M. H., Moradi, M., & Khoshkar, F. (2021). The effect of managerial overconfidence and social responsibility on cost of capital. Shabak, 7(5), 83–92. [In Persian]
Lys, T., Naughton, J. P., & Wang, C. (2015). Signaling through corporate accountability reporting. Journal of Accounting and Economics, 60(1), 56–72.
Mackey, A., Mackey, T. B., & Barney, J. B. (2007). Corporate social responsibility and firm performance: Investor preferences and corporate strategies. Academy of Management Review, 32(3), 817–835.
Madani Pour, M., & Saeidi, M. (2022). The joint effect of CEO overconfidence and corporate social responsibility on the cost of equity capital. Journal of Applied Modern Studies in Management, Economics, and Accounting, 5(2), 126–141. [In Persian]
Maranjury, M., & Alikhani, R. (2014). Disclosure of social responsibility and corporate governance. Journal of Accounting and Auditing Reviews, 21(3), 329–348. (in Persian)
McCarthy, S., Oliver, B., & Song, S. (2017). Corporate social responsibility and CEO confidence. Journal of Banking & Finance, 75, 280–291.
Mohammadhosseini, K. (2021). The quality of corporate social responsibility disclosure and firm cost of capital. 2nd International Conference on Challenges and New Solutions in Industrial Engineering, Management, and Accounting, Damghan. [In Persian]
Mousavi, S. Z., & Azimi Ashtiani, N. (2021). The moderating role of government ownership in the relationship between corporate social responsibility disclosure quality and cost of capital. 2nd International Conference on Challenges and New Solutions in Industrial Engineering, Management, and Accounting, Damghan. [In Persian]
Mundi, H. S., & Kaur, P. (2022). CEO overconfidence and capital structure decisions: Evidence from India. Vikalpa, 47(1), 19–37.
Rahmanian Koushkaki, A., & Iman Roy, Z. (2021). The impact of CEO overconfidence on corporate social responsibility with the moderating role of institutional ownership in listed companies on Tehran Stock Exchange. Accounting and Social Benefits, 11(3), 49–68. [In Persian]
Riahi Darcheh, F., & Torabi, I. (2024). The effect of managerial overconfidence on cost reclassification: The moderating role of financial statement comparability. Journal of Financial Accounting Research, 16(1), 109–130. [In Persian]
Richardson, S. (2006). Over-investment and cash flow. Review of Accounting Studies, 11, 159–189.
Setiawan, R., & Yunita, S. R. (2023). Corporate social responsibility dan cost of capital. Jurnal Akuntansi, 15(2), 307–318.
Shaqaqi, M., & Moshayekh, S. (2023). The relationship between managerial overconfidence, social responsibility, firm performance, and financial constraints. Financial Accounting and Auditing Research, 15(4), 79–106. [In Persian]
Sharfman, M. P., & Fernando, C. S. (2008). Environmental risk management and the cost of capital. Strategic Management Journal, 29(6), 569–592.
Tseng, C. Y., & Demirkan, S. (2021). Joint effect of CEO overconfidence and corporate social responsibility discretion on cost of equity capital. Journal of Contemporary Accounting & Economics, 17(1), 100241.
Waddock, S., & Graves, S. (1997). The corporate social performance–financial performance link. Strategic Management Journal, 18(4), 303–319.
Yeh, C. C., Lin, F., Wang, T. S., & Wu, C. M. (2020). Does corporate social responsibility affect cost of capital in China? Asia Pacific Management Review, 25(1), 1–12.
  • تاریخ دریافت: 31 خرداد 1403
  • تاریخ بازنگری: 03 اسفند 1403
  • تاریخ پذیرش: 10 آبان 1404
  • تاریخ اولین انتشار: 01 بهمن 1404
  • تاریخ انتشار: 01 بهمن 1404