بررسی عوامل مالی رفتاری بر تصمیم‌های سرمایه‌گذاری شرکت با نقش تعدیل‌کننده ادراک ریسک مالی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، گروه حسابداری، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

2 کارشناس ارشد حسابداری، گروه حسابداری، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

چکیده

هدف: بر اساس نظریه مالی سنتی، سرمایه‌گذاران همیشه بر اساس اطلاعات کامل تصمیمات منطقی می‌گیرند، اما امور مالی رفتاری استدلال می‌کند که سرمایه‌گذاران تحت تأثیر احساسات، سوگیر‌ی‌ها و محدودیت‌های شناختی خود قرار می‌گیرند. ‌لذا بر پایه این استدلال، هدف از پژوهش حاضر بررسی عوامل مالی رفتاری بر تصمیم‌های سرمایه‌گذاری شرکت با نقش تعدیل‌کننده ادراک ریسک مالی است.
روش: روش این پژوهش از نوع پیمایشی - توصیفی است. جامعه آماری این پژوهش سرمایه‌گذاران انفرادی شرکت‌های سهامی عام در سال مالی 1402 است که جهت انتخاب نمونه از فرمول کوکران و جهت جمع‌آوری اطلاعات از پرسش‌نامه ساختاریافته استفاده شده است و سپس داده‌های جمع‌آوری شده به‌وسیله نرم‌افزار اس پی اس اس مورد تجزیه ‌و تحلیل قرار گرفت. شرایط سرمایه‌گذاران بدین صورت بوده است که اولاً از طی سال مالی 1402 سهامدار بوده باشند تا در ارتباط با بازده یک ساله امکان ارائه پاسخ داشته باشند و ثانیاً سهامدار فعال باشند به این معنی که در یکسال حداقل 4 مرتبه مبادرت به خرید و فروش سهام نمایند. با توجه به حجم جامعه آماری که تعداد 1500 سرمایه‌گذار  در پژوهش حاضر می‌باشد، بر اساس جدول مورگان  نمونه آماری این پژوهش شامل 306 نفر از سرمایه‌گذاران است. در این پژوهش 415 پرسشنامه پس از تقسیم در تالار اصلی بورس و تعدادی کارگزاری، مبنای انجام پزوهش قرار گرفت که از این تعداد 306 پرسشنامه به صورت صحیح و کامل در دست پژوهشگر قرار گرفت.
یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که رفتار توده‌وار سرمایه‌گذاران بر ادراک ریسک مالی و تصمیم‌های سرمایه‌گذاری آن‌ها تاثیرگذار است. همچنین ریسک مالی ‌نقش تعدیل‌کننده بر رابطه بین رفتار توده‌وار سرمایه‌گذاران و تصمیم‌های سرمایه‌گذاری دارد. از طرفی؛ نتایج نشان‌دهنده این مطلب است که سوگیری‌های رفتاری سرمایه‌گذاران اثر مستقیم بر ادراک ریسک مالی و تصمیم‌های سرمایه‌گذاری آن‌ها می‌شود. در نهایت می‌توان نقش تعدیل‌کننده ادراک ریسک مالی را بر رابطه بین سوگیری رفتاری و تصمیم‌های سرمایه‌گذاری تایید کرد.
نتیجه‌گیری: در چارچوب مالی رفتاری، فرضیه‌های سنتی مالی مانند کارایی بازار و عقلانیت کامل سرمایه‌گذاران به چالش کشیده می‌شود. این رویکرد بر این باور است که تصمیم‌گیری‌های مالی، به‌ویژه در سطح شرکت‌ها، تحت تأثیر عوامل روانشناختی، شناختی و عاطفی قرار می‌گیرد که منجر به انحراف از رفتارهای بهینه می‌شود. عوامل مالی رفتاری، مانند اعتماد به نفس بیش از حد، اثر گله‌ای، اثر تمایل به فروش می‌توانند تصمیم‌های سرمایه‌گذاری شرکت‌ها را به سمت انتخاب‌های غیرمنطقی سوق دهند، مانند سرمایه‌گذاری بیش از حد در پروژه‌های پرریسک یا تأخیر در فروش دارایی‌های زیان‌ده. با این حال، ادراک ریسک مالی به عنوان ارزیابی ذهنی و احتمال و شدت ریسک‌های مالی می‌تواند نقش تعدیل‌کننده‌ای ایفا کند و شدت تأثیر این عوامل را بر تصمیم‌های سرمایه‌گذاری تغییر دهد.
نوآوری: نوآوری این موضوع در ایجاد چارچوبی یکپارچه برای درک تعاملات پویا بین عوامل رفتاری، ادراک ریسک و تصمیم‌های شرکتی نهفته است، که ادبیات را از تمرکز بر واسطه‌گری به سمت تعدیل‌گری سوق می‌دهد. این رویکرد نه تنها خلأهای نظری را پر می‌کند، بلکه پیامدهای عملی برای بهبودعملکرد شرکتی در دوران عدم اطمینان دارد.  

کلیدواژه‌ها


باقری، محمد مهدی و صدیقی،‌ روح اله. (1402). رابطه رتبه اعتباری و بازده سهام با تاکید بر نقش احساسات سرمایه‌گذاران. مدیریت دارایی و تامین مالی، 11(3)‌: 1-22
بیات، علی و آب‌چر، بهجت. (1396). تأثیر حرفه‌ای گرایی و سبک‌‌های تصمیم‌گیری بر سطح ریسک‌پذیری سرمایه‌گذاران. دانش حسابداری، 8 (29): 26-35
تفتیان، اکرم و کاکایی سبزه خانی، مهتاب. (1401). عوامل و پیامدهای تعیین‌کننده احساس ریسک در گزارش‌های سالانه: رویکرد الگوسازی معادلات ساختاری. پژوهش‌های حسابداری مالی، 14(3): 149-182
توحیدی، محمد. (1399). استخراج شاخص ترکیبی گرایش احساسی در بورس اوراق بهادار تهران. مدیریت دارایی و تامین مالی، 8(2): 49-68.
حاجیان نژاد، امین؛ امیری، هادی و خرم کوهی، علی. (1401). تحلیل تأثیر احساسات سرمایه‌گذاران بر واکنش به اخبار سود شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران. پژوهش‌های حسابداری مالی، 14(1): 1-20
حاجیان نژاد، امین؛ رهروی دستجردی؛ علیرضا و علوی زاده، محسن. (1402). تاثیر احساسات سرمایه‌گذاران بر احتمال تحریف صورت‌های مالی و محافظه‌کاری حسابرسان. پژوهش‌های حسابداری مالی، مقالات آماده انتشار.
رهنمای رودپشتی، فریدون؛ ناطق گلستان، احمد و یعقوب نژاد، احمد. (1393). ارائه الگوی ذهنی ادراک ریسک سرمایه گذاران بورس اوراق بهادار تهران. دانش سرمایه‌گذاری، 4(13)‌: 195-216
کشاورز، سیروس؛ عبدالباقی عطاآبادی، عبدالمجید؛ وزیری سرشک، مجید و آرمان، محمدحسین. (1400). راهبردهای سرمایه‌گذاری مبتنی بر شاخص‌های تکنیکال: شواهدی از واکنش‌های رفتاری ‏سرمایه‌گذاران. مدیریت دارایی و تامین مالی، 9(4): 69-96
Ahmad, M. (2022). The role of cognitive heuristic-driven biases in investment management activities and market efficiency: A research synthesis. International Journal of Emerging Markets. https://doi.org/10.1108/ IJOEM-07-2020-0749.
Ahmad, M. (2024), "The role of cognitive heuristic-driven biases in investment management activities and market efficiency: a research synthesis", International Journal of Emerging Markets, Vol. 19 No. 2, pp. 273-321
Ahmed, S. U., Ahmed, S. P., Abdullah, M., & Karmaker, U. (2022). Do socio-political factors affect investment performance? Cogent Economics & Finance, 10(1). https://doi.org/10.1080/ 23322039.2022.2113496
Aljifri, R. (2023). Investor psychology in the stock market: An empirical study of the impact of overconfidence on firm valuation. Borsa Istanbul Review, 23(1), 93 112
Almansour, B. Y., & Arabyat, Y. A. (2017). Investment decision making among Gulf investors: Behavioural finance perspective. International Journal of Management Studies, 24(1), 41–71.
Chandrakala, M. and Ch, R.K. (2024), "A Study on Behavioural Finance Investment Decisions of Investors in Bangalore", Hamdan, A., Alareeni, B. and Khamis, R. (Ed.) Digital Technology and Changing Roles in Managerial and Financial Accounting: Theoretical Knowledge and Practical Application (Studies in Managerial and Financial Accounting, Vol. 36), Emerald Publishing Limited, Leeds, pp. 181-190
Glowka, G., Eller, R., Peters, M. and Zehrer, A. (2024), "Risk perception in small- and medium-sized hospitality family enterprises", Tourism Review, Vol. ahead-of-print No. ahead-of-print. https://doi.org/10.1108/TR-06-2023-0421
Goswami, S., Goswami, B. K., Panicker, A., & Sharma, A. (2020). Exploring the role of emotions and psychology in financial investment decisions in Indian securities market. International Journal of Advanced Science & Technology, 29(1), 532–547. 
Hossain, T., & Siddiqua, P. (2022). Exploring the influence of behavioral aspects on stock investment decision-making: A study on Bangladeshi individual investors. PSU Research Review. https://doi.org/10. 1108/PRR-10-2021-0054 
Kartini, K., & Nahda, K. (2021). Behavioral biases on investment decision: A case study in indonesia. The Journal of Asian Finance, Economics & Business, 8(3), 1231 1240
Khare, T. and Kapoor, S. (2024), "Behavioral biases and the rational decision-making process of financial professionals: significant factors that determine the future of the financial market", Journal of Advances in Management Research, Vol. 21 No. 1, pp. 44-65
Kim, J. J., Dong, H., Choi, J., & Chang, S. R. (2022). Sentiment change and negative herding: Evidence from microblogging and news. Journal of Business Research, 142, 364–376.
Lather, A. S., Jain, S., & Anand, S. (2020). The effect of personality traits on cognitive investment biases. Journal of Critical Reviews, 7(2), 221–229
Madaan, G., & Singh, S. (2019). An analysis of behavioral biases in investment decision-making. International Journal of Financial Research, 10(4), 55–67
Mendonça Flores, Silvia Amélia and Mendes Vieira, Kelmara (2014). Propensity toward indebtedness: An analysis using behavioral factors, Journal of Behavioral and Experimental Finance, Volume 3, Pages 1–10
Menon, M., Huber, R., West, D. D., Scott, S., Russell, R. B., & Berns, S. D. (2023). Community-based approaches to infant safe sleep and breastfeeding promotion: A qualitative study. BMC Public Health, 23(1)
Putri Pa, A. N., Wiksuana, I., Suartana, I. W., & Sri Artini, L. G. (2022). The influence of social and personal factors in individual investment decision making. Quality - Access to Success, 23(191), 80–88
Raveendra, P. V., Rizwana, M., Singh, P., Santhosh Kumar, S., & Vijaya Kumar, G. (2018). Performance appraisal biases and behavioral biases in decision making: An empirical study. International Journal of Mechanical Engineering and Technology, 9(6), 312–318
Stella, G. P., Cervellati, E. M., Magni, D., Cillo, V., & Papa, A. (2022). Shedding light on the impact of financial literacy for corporate social responsibility during the Covid-19 crisis: Managerial and financial perspectives. Management Decision, 60(10), 2801–2823
  • تاریخ دریافت: 19 مرداد 1403
  • تاریخ بازنگری: 20 مرداد 1404
  • تاریخ پذیرش: 16 مهر 1404
  • تاریخ اولین انتشار: 01 بهمن 1404
  • تاریخ انتشار: 01 بهمن 1404