افشای پایداری شرکتی بورس اوراق بهادار تهران با استفاده از نظریه خاکستری و مدل‌های مارکوف

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد رشته حسابداری، گروه حسابداری ،واحد تهران جنوب ،دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران ، ایران.

2 دانشجوی دکتری حسابداری، گروه حسابداری ،واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

چکیده

هدف: افشای پایداری شرکتی (CSD) به یک ساز و کار کلیدی برای ارتقای شفافیت فراتر از گزارشگری مالی سنتی تبدیل شده است و تصویری جامع‌تر از عملکرد اقتصادی، حاکمیتی، اجتماعی و زیست‌محیطی شرکت‌ها را در اختیار ذینفعان قرار می‌دهد. انتظار می‌رفت چنین افشایی عدم تقارن اطلاعاتی را کاهش دهد، اعتماد سرمایه‌گذاران را تقویت کند و کیفیت تصمیم‌گیری را در بازارهای سرمایه بهبود بخشد. با توجه به اهمیت فزاینده گزارشگری پایداری و محدودیت در دسترس بودن معیارهای مستقیم افشای پایداری در ایران، این پژوهش با هدف ساخت شاخص افشای پایداری شرکتی (CSDI) برای شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران (TSE) و پیش‌بینی روند زمانی آن انجام شد. همچنین این مطالعه در پی آن بود تا با ترکیب پیش‌بینی خاکستری و اصلاح زنجیره مارکوف، دقت پیش‌بینی را افزایش دهد و از این طریق رویکردی ارائه نماید که قادر باشد هم پویایی‌های روند و هم انتقال‌های حالت‌به‌حالت در سطوح افشا را در برگیرد.
روش:  یک شاخص ترکیبی CSDI تدوین شد، زیرا هیچ شاخص مستقیم و منفردی از افشای پایداری در پایگاه‌های داده شرکتی ایران در دسترس نبود. این شاخص از طریق یکپارچه‌سازی چندین بُعد که به‌طور جمعی بازتاب‌دهنده افشا و عملکرد مرتبط با پایداری بودند، ساخته شد: (۱) متغیرهای اقتصادی/مالی، (۲) شاخص‌های مرتبط با حاکمیت، (۳) معیارهای کیفیت گزارشگری، و (۴) متغیرهای جایگزین زیست‌محیطی. پس از جمع‌آوری داده‌ها و محاسبه شاخص، مسیر زمانی CSDI با استفاده از مدل خاکستری GM(1,1)  پیش‌بینی شد که برای سیستم‌های دارای اطلاعات محدود یا ناقص مناسب است. به منظور بهبود پیش‌بینی‌های پایه مدل خاکستری، از چارچوب زنجیره مارکوف بهره گرفته شد. به‌طور مشخص، سطوح افشای شرکت‌ها در حالت‌های (سطوح) گسسته طبقه‌بندی شدند، ماتریس احتمال انتقال برآورد گردید، و پیش‌بینی‌های مدل خاکستری با استفاده از احتمالات انتقال مارکوف تعدیل شدند تا احتمال جابه‌جایی میان حالت‌های مختلف افشا در طول زمان لحاظ گردد.
یافته‌ها: نتایج نشان داد که CSDI ساخته‌شده در طول دوره مورد بررسی از یک روند کلی صعودی برخوردار بوده است، که بیانگر بهبود تدریجی در افشای مرتبط با پایداری در میان شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران است. مدل خاکستری GM(1,1)  روند زمانی صعودی را استخراج کرد، در حالی که اصلاح مارکوف آشکار ساخت که سطوح افشا به شکلی قطعی‌گرایانه تکامل نیافته‌اند؛ بلکه با پویایی‌های انتقالی قابل شناسایی، میان حالت‌های مجاور و در برخی موارد غیرمجاور جابه‌جا شده‌اند. ساختار احتمال انتقال نشان داد که شرکت‌ها با پایداری قابل اندازه‌گیری تمایل به حفظ طبقه افشای خود داشتند، با این حال تحرک صعودی معناداری میان حالت‌های افشا مشاهده شد که با یک مسیر افشای تدریجی و پیشرونده همخوانی دارد. از این‌رو، رویکرد ترکیبی خاکستری-مارکوف هم یک پیش‌بینی روند هموار و هم تصویری احتمالاتی از تحرک سطوح افشا را فراهم آورد.
نتیجه‌گیری: پژوهش حاضر به این نتیجه رسید که افشای پایداری شرکتی در میان شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران در حال بهبود است و تکامل افشا را می‌توان از طریق یک رویکرد مدل‌سازی ترکیبی به شکل بهتری درک کرد. ترکیب مدل GM(1,1)  با زنجیره‌های مارکوف با در نظر گرفتن عدم قطعیت و رفتار انتقال حالت، پیش‌بینی واقع‌بینانه‌تری را پشتیبانی کرد. این یکپارچگی روش‌شناختی برای پایش روند توسعه افشا، شناسایی ریسک‌های بالقوه مرتبط با رکود یا انتقال‌های نزولی، و اطلاع‌رسانی به راهبردهای مدیریتی یا نظارتی با هدف تقویت شیوه‌های افشای پایداری سودمند بود.
نوآوری: این پژوهش از دو جهت نوآوری علمی داشت: (i) عملیاتی‌سازی یک شاخص ترکیبی CSDI متناسب با بافت ایران در غیاب یک معیار مستقیم افشا، و (ii) به‌کارگیری مدل خاکستری GM(1,1)  بهبودیافته با اصلاح انتقال مارکوف به منظور مدل‌سازی توأمان روندهای افشا و جابه‌جایی‌های احتمالاتی میان سطوح افشا در بستر بورس اوراق بهادار تهران.

کلیدواژه‌ها


حکمت, هانیه , رحمانی, علی و موفق, سمیرا . (1404). تأثیر افشای گزارشگری پایداری و مقایسه‌پذیری اطلاعات حسابداری بر تداوم سود. بررسی‏‌های حسابداری و حسابرسی, 32(1), 95-116. doi: 10.22059/acctgrev.2025.374762.1008939
ژاله آزادزنجانی, محسن , فاضلی, نقی و فغانی ماکرانی, خسرو . (1403). ارایه مدل گزارش‌گری پایداری: مقایسه الزامات بورس اوراق بهادارتهران با استانداردهای گزارش‌گری پایداری متداول در جهان. حسابداری و منافع اجتماعی, 14(4), 59-90. doi: 10.22051/jaasci.2024.45546.1812
شکرخواه, جواد . (1404). بررسی تأثیر گزارشگری پایداری بر عملکرد مالی: کاربست روش مرور سیستماتیک. مطالعات تجربی حسابداری مالی, 22(88), 44-79. doi: 10.22054/qjma.2025.87299.2697
عبدلی,الهام و احمدزاده,یونس . (1404). تاثیر گزارشگری پایداری شرکتی متوازن بر تغییر طبقه بندی سود با تاکید بر ابعاد تئوری ذینفعان. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت, 16(61), 47-67. doi: 10.22034/jmaak.2025.24066
کامرانیان مارنانی, فاطمه و اسحاقی, امیرحسین . (1404). تاثیر پایداری شرکتی بر حساسیت سرمایه‌گذاری نسبت به جریان نقد داخلی. نشریه پژوهش های حسابداری مالی, (4؛ 9 – 77-96), -. doi: 10.22108/far.2026.145508.2134
ملکی، محمد،1402،مروری بر ابزارهای گزارش دهی پایداری شرکتی (SRT)،بیست و یکمین همایش ملی حسابداری ایران و سومین همایش بین المللی حسابداری ایران (آینده پژوهشی در حسابداری، گزارشگری پایداری و تاب آوری کسب و کارها)،تبریز،https://civilica.com/doc/2206721
 
Abdoli, Elham and Ahmadzadeh, Younes . (1404). The impact of balanced corporate sustainability reporting on profit classification change with emphasis on dimensions of stakeholder theory. Management Accounting and Auditing Knowledge, 16(61), 47-67. doi: 10.22034/jmaak.2025.24066 (In Persian)
Bushman, R. M., & Smith, A. J. (2001). Financial accounting information and corporate governance. Journal of Accounting and Economics, 32(1–3), 237–333. https://doi.org/10.1016/S0165-4101(01)00027-1
Clarkson, P. M., Li, Y., Richardson, G. D., & Vasvari, F. P. (2008). Revisiting the relation between environmental performance and environmental disclosure: An empirical analysis. Accounting, Organizations and Society, 33(4–5), 303–327. https://doi.org/10.1016/j.aos.2007.05.003
De Villiers, C., Naiker, V., & Van Staden, C. J. (2011). The effect of board characteristics on firm environmental performance. Journal of Management, 37(6), 1636–1663. https://doi.org/10.1177/0149206311411506
Dechow, P. M., Ge, W., & Schrand, C. (2010). Understanding earnings quality: A review of the proxies, their determinants, and their consequences. Journal of Accounting and Economics, 50(2–3), 344–401. https://doi.org/10.1016/j.jacceco.2010.09.001
Dhaliwal, D. S., Li, O. Z., Tsang, A., & Yang, Y. G. (2011). Voluntary nonfinancial disclosure and the cost of equity capital: The initiation of corporate social responsibility reporting. The Accounting Review, 86(1), 59–100. https://doi.org/10.2308/accr.00000005
Dilling, P. F. A., Harris, P., & Caykoylu, S. (2024). The impact of corporate characteristics on climate governance disclosure. Sustainability, 16(5), 1962. https://doi.org/10.3390/su16051962
Erben Yavuz, A., Kocaman, B. E., Doğan, M., Hazar, A., Babuşcu, Ş., & Sutbayeva, R. (2024). The impact of corporate governance on sustainability disclosures: A comparison from the perspective of financial and non-financial firms. Sustainability, 16(19), 8400. https://doi.org/10.3390/su16198400
Gray, R., Kouhy, R., & Lavers, S. (1995). Corporate social and environmental reporting: A review of the literature and a longitudinal study of UK disclosure. Accounting, Auditing & Accountability Journal, 8(2), 47–77. https://doi.org/10.1108/09513579510146996
Hekmat, Hanieh, Rahmani, Ali and Mofaqeb, Samira. (1404). The effect of sustainability reporting disclosure and comparability of accounting information on profit continuity. Accounting and Auditing Reviews, 32(1), 95-116. doi: 10.22059/acctgrev.2025.374762.1008939 (In Persian)
Huang, J., Wang, D. D., & Wang, Y. (2024). Textual attributes of corporate sustainability reports and ESG ratings. Sustainability, 16(21), 9270. https://doi.org/10.3390/su16219270
Jaleh Azad Zanjani, Mohsen, Fazeli, Naghi and Faghani Makrani, Khosro. (1403). Presenting a sustainability reporting model: comparing the requirements of the Tehran Stock Exchange
with the common sustainability reporting standards in the world. Accounting and Social Benefits, 14(4), 59-90. doi: 10.22051/jaasci.2024.45546.1812 (In Persian)
Kamranian Marnani, Fatemeh and Eshaghi, Amirhossein . (1404). The impact of corporate sustainability on investment sensitivity to internal cash flow. Journal of Financial Accounting Research, (4; 9 – 77-96), -. doi: 10.22108/far.2026.145508.2134 (In Persian)
Khan, A., Muttakin, M. B., & Siddiqui, J. (2013). Corporate governance and corporate social responsibility disclosures: Evidence from an emerging economy. Journal of Business Ethics, 114(2), 207–223. https://doi.org/10.1007/s10551-012-1336-0
Laskar, N. (2024). Assessing the drivers of corporate sustainability performance disclosures using the Global Reporting Initiative (GRI) G4 framework. Journal of Risk and Financial Management, 17(11), 513. https://doi.org/10.3390/jrfm17110513
Li, F. (2008). Annual report readability, current earnings, and earnings persistence. Journal of Accounting and Economics, 45(2–3), 221–247. https://doi.org/10.1016/j.jacceco.2008.02.003
Malaki, Mohammad, 1402, A Review of Corporate Sustainability Reporting Tools (SRT), 21st National Accounting Conference of Iran and 3rd International Accounting Conference of Iran (Future Research in Accounting, Sustainability Reporting and Business Resilience), Tabriz, https://civilica.com/doc/2206721 (In Persian)
Parisa Jindaluang. (2025). The impact of sustainability disclosure on financial performance: Strategic communication for enhancing transparency in Thai listed companies. Journal of Business, Innovation and Sustainability (JBIS), 20(2), 1–15. https://doi.org/10.71185/jbis.2025.277293
Said, R., Zainuddin, Y. H., & Haron, H. (2009). The relationship between corporate social responsibility disclosure and corporate governance characteristics in Malaysian public listed companies. Social Responsibility Journal, 5(2), 212–226. https://doi.org/10.1108/17471110910964496
Saraswati, E., Rumansyah, M. A., & Dewi, A. A. (2024). Materiality and stakeholder engagement in sustainability reporting: Does it matter? Business: Theory and Practice, 25(2), 397–405. https://doi.org/10.3846/btp.2024.19023
Schipper, K., & Vincent, L. (2003). Earnings quality. Accounting Horizons, 17(Suppl. 1), 97–110. https://doi.org/10.2308/acch.2003.17.s-1.97
Serafin, A. M., & Courteau, C. (2023). Corporate disclosure, ESG and green fintech in the energy industry. The Journal of World Energy Law & Business, 16(6), 473–491. https://doi.org/10.1093/jwelb/jwad018
Shekarkhah, Javad. (1404). Investigating the impact of sustainability reporting on financial performance: Applying a systematic review method. Empirical Studies in Financial Accounting, 22(88), 44-79. doi: 10.22054/qjma.2025.87299.2697 (In Persian)
  • تاریخ دریافت: 30 بهمن 1404
  • تاریخ بازنگری: 11 خرداد 1405
  • تاریخ پذیرش: 11 خرداد 1405
  • تاریخ اولین انتشار: 11 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار: 01 خرداد 1405