تأثیر عملکرد ESG بر کارایی عملیاتی شرکت‌ها: نقش تعدیل‌گر جهت‌گیری راهبردی در مراحل چرخه عمر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه حسابداری، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران

2 استادیار، گروه حسابداری، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران

3 استادیار، گروه آمار، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران

چکیده

هدف: جهت‌گیری راهبردی شرکت‌ها نشان‌دهنده نحوه تخصیص منابع و واکنش مدیریت به محیط رقابتی است که می‌تواند میزان تمایل و تعهد آن‌ها را به سرمایه‌گذاری در شاخص‌های محیطی، اجتماعی و حاکمیتی (ESG) تحت تأثیر قرار دهد. از سوی دیگر، عملکرد مطلوب ESG با بهینه‌سازی مصرف منابع، کاهش ریسک‌های عملیاتی و بهبود روابط با ذینفعان، می‌تواند به ارتقای کارایی عملیاتی شرکت منجر شود. با این حال، اولویت‌ها و محدودیت‌های منابع در مراحل مختلف چرخه عمر شرکت (نظیر رشد، بلوغ یا افول) متفاوت است که این امر می‌تواند اثربخشی اقدامات پایداری را دستخوش تغییر کند. در چنین شرایطی، نوع جهت‌گیری راهبردی مدیریت ممکن است نقش دوگانه‌ای در چگونگی تأثیرگذاری ESG بر کارایی عملیاتی ایفا کند. بر همین اساس، هدف این پژوهش بررسی تأثیر عملکرد ESG بر کارایی عملیاتی شرکت‌ها با توجه به جهت‌گیری راهبردی است.
روش:  پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی-همبستگی است. جامعه آماری شامل شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران طی سال‌های 1394 تا 1403 بوده و پس از اعمال معیارهای غربالگری، 141 شرکت (معادل 1410 شرکت-سال) انتخاب شد. داده‌ها از صورت‌های مالی حسابرسی‌شده و گزارش‌های تفسیری مدیریت استخراج شد. برای تحلیل دادهها و آزمون فرضیه ها، از روش رگرسیون چندگانه مبتنی بر داده های ترکیبی استفاده شده است.
یافته‌ها:  نتایج  پژوهش  نشان  داد که عملکرد ESG تأثیر مثبت و معناداری  بر کارایی  عملیاتی شرکت‌ها  دارد؛ به‌طوری‌که افزایش سطح عملکرد ESG، کارایی عملیاتی شرکت‌ها را در تمامی مراحل چرخه عمر بهبود می‌بخشد. ضریب ESG در مرحله تولد برابر با 278/0، در مرحله رشد برابر با 445/0، در مرحله بلوغ برابر با 189/0و در مرحله افول برابر با 451/0است که همگی معنادار هستند. همچنین، ضریب تعاملی عملکرد ESG در جهت گیری راهبردی در مرحله تولد برابر با 019/0- و غیرمعنادار  بود. این ضریب در مرحله رشد برابر با 301/0- و در سطح 5 درصد معنادار، در مرحله بلوغ برابر با 365/0- و در سطح ۵ درصد معنادار  و در مرحله افول برابر با 198/1- و در سطح 5 درصد معنادار  به دست آمد. این یافته نشان می‌دهد که جهت‌گیری راهبردی می‌تواند اثربخشی عملکرد ESG را در بهبود کارایی عملیاتی شرکت‌ها، به‌ویژه در مراحل رشد، بلوغ و افول، کاهش دهد.
نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که عملکرد مطلوب ESG با تسهیل دسترسی به منابع و جلب اعتماد ذینفعان، موجب ارتقای کارایی عملیاتی شرکت‌ها می‌شود؛ اما شدت این اثرگذاری تابعی از مراحل چرخه عمر سازمان است و به دلیل تفاوت در سطح منابع و قابلیت‌ها، در مراحل مختلف (به‌ویژه در شرکت‌های بالغ نسبت به نوپا) متفاوت است. همچنین، جهت‌گیری راهبردی شرکت‌ها نقش تعدیل‌گر کلیدی در این رابطه ایفا می‌کند؛ به‌طوری‌که همسویی استراتژی با فعالیت‌های ESG به بهبود کارایی کمک کرده، اما عدم تناسب آن‌ها می‌تواند به انحراف منابع و تضعیف کارایی منجر شود. در نهایت، میزان اثربخشی این نقش تعدیل‌گرِ راهبردی نیز در طول چرخه عمر، متناسب با تغییرات ساختاری و محیطی شرکت، دستخوش تغییرات معناداری می‌شود.
نوآوری: با وجود مطالعات متعدد در حوزه تأثیر عملکرد ESG بر عملکرد مالی شرکت‌ها، همچنان شکاف پژوهشی قابل توجهی در بررسی تأثیر عملکرد ESG بر کارایی عملیاتی با در نظر گرفتن نقش تعدیل‌گر جهت‌گیری راهبردی وجود دارد. بیشتر پژوهش‌های پیشین، رابطه ESG و عملکرد را به‌صورت مستقیم و بدون توجه به متغیرهای زمینه‌ای و تعدیل‌کننده بررسی کرده‌اند و از تعامل میان عملکرد ESG و جهت‌گیری راهبردی غفلت ورزیده‌اند. افزون بر این، شواهد تجربی از بازارهای نوظهور، به‌ویژه بازار سرمایه ایران، بسیار محدود است و اکثر مطالعات موجود بر عملکرد مالی متمرکز بوده‌اند، در حالی که تأثیر ESG بر کارایی عملیاتی به‌عنوان یک سازوکار کلیدی کمتر مورد توجه قرار گرفته است.پژوهش حاضر با اتخاذ رویکردی یکپارچه، به بررسی همزمان اثر عملکرد ESG بر کارایی عملیاتی و نقش تعدیل‌گر جهت‌گیری راهبردی می‌پردازد تا از این طریق، درک دقیق‌تری از شرایطی فراهم آورد که تحت آن، عملکرد ESG می‌تواند کارایی عملیاتی را تحت تأثیر قرار دهد. اهمیت این رویکرد در آن است که بررسی تعاملی این عوامل می‌تواند به شناخت بهتر مکانیسم‌های مؤثر بر کارایی عملیاتی و ارائه راهکارهای عملی‌تر برای مدیران و سیاست‌گذاران منجر شود.

کلیدواژه‌ها


پناهی درچه، مهرداد ، دیدار، حمزه ، منصورفر، غلامرضا ، حیدری، مهدی و آشتاب، علی . (1404). افشای اطلاعات بااهمیت پایداری و عملکرد شرکت : تعدیلگری استراتژی تجاری. بررسی‏‌های حسابداری و حسابرسی، 32(1)، 63-94. doi: 10.22059/acctgrev.2024.382288.1009015
جنت‌مکان، حسین ، حمیدیان، محسن و حاجی‌ها، زهره . (1400). تأثیر ارتباط سیاسی شرکت‌ها بر شاخص‌های عملکرد مدیریت مبتنی بر ارزش و کارایی عملیاتی. پژوهش‌های تجربی حسابداری، 11(3)، 47-78. doi: 10.22051/jera.2020.28428.2556
صالحی، اله کرم؛محمودی،موسی؛فتحی اسکندری،احسان و باقری کاهکش،موسی.(1403). اثربخشی کمیته حسابرسی و کارایی عملیاتی شرکت با تأکید بر ساختار مالکیت. حسابداری و شفافیت مالی،2(3):74-97.
فتاحی نافچی، حسن ، حمیدیان، نرگس و ریاحی درچه، فرشید . (1405). اثر تعاملی افشاء و عملکرد گزارشگری زیست‌محیطی، اجتماعی و راهبری شرکتی (ESG) بر هزینه بدهی. مجله دانش حسابداری، 17(1)، 143-160. doi: 10.22103/jak.2024.23865.4085
فخاری، حسین؛ ملکیان، اسفندیار؛ جفایی رهنی، منیر. ( ١٣٩٦ ). تبیین و رتبه بندی مولفه ها وشاخص­های گزارشگری زیست محیطی، اجتماعی و راهبری شرکتی به روش تحلیل سلسله مراتبی در شرکت­های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار . حسابداری ارزشی و رفتاری،21(3):153-187.
مشایخ، شهناز و محرابی هشتچین، نرگس . (1403). عملکرد پایداری و عملکرد مالی شرکت: نقش میانجی‌گری کارایی سرمایه گذاری در صنایع منتخب عضو بورس اوراق بهادار تهران. پژوهش‌های تجربی حسابداری، ()، -. doi: 10.22051/jera.2025.48342.3303
Aroul, R. R., Sabherwal, S., & Villupuram, S. V. (2022). ESG, operational efficiency and operational performance: evidence from Real Estate Investment Trusts. Managerial finance, 48(8), 1206-1220.https://doi.org/10.1108/MF-12-2021-0593
Baldini, M., Maso, L. D., Liberatore, G., Mazzi, F., & Terzani, S. (2018). Role of country-and firm-level determinants in environmental, social, and governance disclosure. Journal of business ethics, 150(1), 79-98.https://doi.org/10.1007/s10551-016-3139-1
Bhandari, A., & Javakhadze, D. (2017). Corporate social responsibility and capital allocation efficiency. Journal of Corporate Finance, 43, 354-377.https://doi.org/10.1016/j.jcorpfin.2017.01.012
Bilyay-Erdogan, S., Danisman, G. O., & Demir, E. (2024). ESG performance and investment efficiency: The impact of information asymmetry. Journal of International Financial Markets, Institutions and Money, 91, 101919.https://doi.org/10.1016/j.intfin.2023.101919
Broadstock, D. C., Matousek, R., Meyer, M., & Tzeremes, N. G. (2020). Does corporate social responsibility impact firms' innovation capacity? The indirect link between environmental & social governance implementation and innovation performance. Journal of Business Research, 119, 99-110.https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2019.07.014
Campbell, J. L. (2007). Why Would Corporations Behave in Socially Responsible Ways? An Institutional Theory of Corporate Social Responsibility. The Academy of Management Review, 32(3), 946–967. http://www.jstor.org/stable/20159343
Colonnelli, E., McQuade, T., Ramos, G., Rauter, T., & Xiong, O. (2023). Polarizing Corporations: Does Talent Flow to" Good" Firms? (No. w31913). National Bureau of Economic Research.DOI 10.3386/w31913
Fakhari H, Malekian E, Jafaei Rahni M. Explaining and Ranking of the components and indicators of environmental, social and corporate governance reporting by Analytic Hierarchy Process in the companies listed in Stock Exchange. Aapc 2017; 2 (4):153-187. URL: http://aapc.khu.ac.ir/article-1-340-fa.html [In Persian ]
Fattahi Nafchi, H. , Hamidian, N. and Riahi Dorche, F. (2026). The Interactive Effect of Environmental, Social and Corporate Governance (ESG) Reporting Performance on Cost of Debt. Journal of Accounting Knowledge, 17(1), 143-160. doi: 10.22103/jak.2024.23865.4085. [In Persian ]
Galbreath, J. (2010). The impact of strategic orientation on corporate social responsibility. International Journal of Organizational Analysis, 18(1), 23–40.https://doi.org/10.1108/19348831011033195
Gao, J. Y., Chu, D. X., Lian, Y. H., & Zheng, J. (2021). Can ESG performance improve corporate investment efficiency. Securities Market Herald, 11(1), 24-34.
Gracia, O., & Siregar, S. V. (2021). Sustainability practices and the cost of debt: Evidence from ASEAN countries. Journal of Cleaner Production, 300, 126942.
Habib, A. M., & Mourad, N. (2024). Analyzing the efficiency of intellectual capital: a new approach based on DEA-MPI technology. Benchmarking: An International Journal, 31(10), 3860-3883.
Hasan, M. M., & Habib, A. (2017). Corporate life cycle, organizational financial resources and corporate social responsibility. Journal of Contemporary Accounting & Economics, 13(1), 20-36.
Jannatmakan, H. , hamidian, M. and Hajiha, Z. (2021). The Impact of Corporate Political Relationships on Value-Based Management Performance Indicators and Operational Efficiency. Empirical Research in Accounting, 11(3), 47-78. doi: 10.22051/jera.2020.28428.2556[In Persian ]
Ji, L., Sun, Y., Liu, J., & Chiu, Y. H. (2023). Environmental, social, and governance (ESG) and market efficiency of China’s commercial banks under market competition. Environmental Science and Pollution Research, 30(9), 24533-24552.
Kouaib، A.، & Amara، I. (2022). Corporate social responsibility disclosure and investment decisions: Evidence from Saudi indexed companies. Journal of Risk and Financial Management، 15(11)، 495.
Li, Y., Gong, M., Zhang, X. Y., & Koh, L. (2018). The impact of environmental, social, and governance disclosure on firm value: The role of CEO power. The British accounting review, 50(1), 60-75.
Li, Y., Yu, C., Shi, J., & Liu, Y. (2023). How does green bond issuance affect total factor productivity? Evidence from Chinese listed enterprises. Energy Economics, 123, 106755.
Lins, K. V., Servaes, H., & Tamayo, A. (2017). Social capital, trust, and firm performance: The value of corporate social responsibility during the financial crisis. the Journal of Finance, 72(4), 1785-1824
Mashayekh, S. and Mehrabi Hashtchin, N. (2025). Sustainability performance and financial performance of the company: the mediating role of investment efficiency in selected industries of Tehran Stock Exchange. Empirical Research in Accounting, (), -. doi: 10.22051/jera.2025.48342.3303[In Persian [
Panahi Dorcheh, M. , Didar, H. , Mansourfar, G. , Heydari, M. and Ashtab, A. (2025). Material Sustainability Information Disclosure and Company Performance: The Moderating Role of Business Strategy. Accounting and Auditing Review, 32(1), 63-94. doi: 10.22059/acctgrev.2024.382288.1009015[In Persian [
Qiu, M., & Yin, H. (2019). ESG performance and financing cost of enterprises under the background of ecological civilization construction. Quant. Econ. Technol. Econ. Res, 36(1), 108-123.
Qu, W., & Zhang, J. (2023). Environmental, social, and corporate governance (ESG), life cycle, and firm performance: Evidence from China. Sustainability, 15(18), 14011.
Ronalter, L. M., Bernardo, M., & Romaní, J. M. (2023). Quality and environmental management systems as business tools to enhance ESG performance: a cross-regional empirical study. Environment, Development and Sustainability, 25(9), 9067-9109.
Salehi, E., Mahmoodi, M., Fathi Eskandari, E., & Bagheri Kahkesh, M. (2024). The audit committee effectiveness and the firm operational efficiency: ownership structures as a moderator. Journal of Accounting & Financial Transparency, 2(3), 74-97. [In Persian ]
Setiarini, A., Gani, L., Diyanty, V., & Adhariani, D. (2023). Strategic orientation, risk‐taking, corporate life cycle and environmental, social and governance (ESG) practices: Evidence from ASEAN countries. Business Strategy & Development, 6(3), 491-502.
Wang, B., Wei, C., Shi, L., Cheng, X., & Shi, X. (2025). ESG and firm operational efficiency: evidence from Chinese listed companies. Environment, Development and Sustainability, 27(1), 681-714.
Wasiuzzaman, S., Ibrahim, S. A., & Kawi, F. (2023). Environmental, social and governance (ESG) disclosure and firm performance: does national culture matter?. Meditari Accountancy Research, 31(5), 1239-1265.
Xaviera, A., Febrianto, R., Widiastuty, E., & Iswardi, I. (2024). ESG, Firm Value, and Life Cycle: Evidences from South East Asia. Jurnal Dinamika Akuntansi Dan Bisnis, 11(2), 331-334.
Xu, J., & Wan, L. (2024). Research on the relationship between operational efficiency and ESG performance: A new perspective for continued growth. Industrial Engineering and Innovation Management, 7(1), 176-181.
Yuan, Y., Lu, L. Y., Tian, G., & Yu, Y. (2020). Business strategy and corporate social responsibility. Journal of business ethics, 162(2), 359-377.
 
  • تاریخ دریافت: 04 خرداد 1405
  • تاریخ بازنگری: 10 تیر 1405
  • تاریخ پذیرش: 10 تیر 1405
  • تاریخ اولین انتشار: 01 شهریور 1405
  • تاریخ انتشار: 01 شهریور 1405